Projekt PFRON

Terapia psychologiczna

Terapia psychologiczna (psychoterapia) jest formą pomocy dla osób doświadczających trudności emocjonalnych, kryzysów, ale także pragnących lepiej poznać i zrozumieć siebie.
Jej celem jest zmiana przeżywania oraz zachowania na przynoszącą więcej satysfakcji zarówno sobie jak i otoczeniu.

Pierwszą częścią pracy psychologa jest postawienie diagnozy psychologicznej, która stanowi bazę informacji o dziecku. Zawiera dane na temat niepełnosprawności dziecka, słabszych oraz mocnych stron ucznia oraz kwalifikacji chłopca/dziewczynki do terapii. Taką „bazę danych” tworzy się na podstawie analizy dokumentacji medycznej, wywiadu z rodzicem oraz obserwacji dziecka.
Kolejnym etapem jest stworzenie indywidualnego planu działania (IPD) w oparciu o diagnozę potrzeb dziecka. Takowy plan zawiera cele ogólne do pracy z dzieckiem, cele szczegółowe oraz zakładane rezultaty. Każdy program tworzony jest indywidualne dla dziecka z uwzględnieniem specyficznych potrzeb, zainteresowań oraz możliwości dziewczynki/chłopca. Każde dziecko jest inne, niezależnie od tego czy zdiagnozowano u niego podobne zaburzenie (chorobę). Podejście zindywidualizowane do ucznia jest podstawą nawiązania
pozytywnej relacji uczeń-specjalista.
Trzecim etapem jest tak zwana ewaluacja. Podwaliną tego etapu są obserwacje terapeuty, relacje od rodziców oraz konsultacje z pozostałymi członkami zespołu, który pracuje z konkretnym podopiecznym. Etap ten ma na celu (jeśli istnieje taka konieczność) dokonywanie zmian w indywidualnym planie działania. W praktyce oznacza to, że jeśli dzięki regularnej terapii dziecku udało się osiągnąć pewne założenie – podwyższamy poprzeczkę. Jeśli efekty nie są dotychczas zadowalające – kontynuujemy pierwotne założenia IPD.
Podsumowaniem określonego czasu trwania terapii psychologicznej jest ostatni etap. Jest to rozliczenie z założonych celów, które opiera się na obserwacji dziecka, analizie dokumentacji medycznej, rozmowie z rodzicem oraz pozostałymi członkami zespołu.
Osiągnięcie przez dziecko zamierzonych umiejętności jest jednocześnie potwierdzeniem realizacji wytyczonych celów.

Najczęściej indywidualny plan działania dzieli się na 3 podstawowe strefy: społeczno– emocjonalną, poznawczą i ruchową.

Przykładowe oddziaływania terapeutyczne:
Strefa społeczno – emocjonalna:

  • Wdrażanie dziecka do wykonywania czynności samoobsługowych z pomocą drugiej osoby; doskonalenie umiejętności posługiwania się łyżką, samodzielnego spożywania posiłków, mycia rąk i twarzy, zdejmowania i nakładania wybranych elementów odzieży, wdrażanie do sygnalizowania potrzeb fizjologicznych, rozwijanie formy komunikacji wraz z rozwojem dziecka, usprawnianie precyzji ruchów, wyrabianie umiejętności doboru właściwych elementów odzieży do podanej sytuacji i warunków pogodowych, rozwijanie potrzeby dbania o estetykę ubrań i dbałości o higienę osobistą.
  • Wdrażanie dziecka do współdziałania poprzez naśladownictwo; wytwarzanie reakcji na własne imię, rozwijanie umiejętności współdziałania, utrzymywanie poprawnego kontaktu wzrokowego, fiksacja wzroku na przedmiocie, podążanie wzrokiem za przedmiotem, rozwijanie umiejętności dostrzegania i wyczuwania elementów własnego ciała, wzbogacanie rysunku postaci, rozwijanie umiejętności rozpoznawania i nazywania wybranych emocji, niewerbalne odczytywanie emocji, prawidłowe identyfikowanie przeżywanych przez pacjenta emocji, odczytywanie i rozumienie gestów, utrwalanie danych dotyczących siebie i najbliższej rodziny, wdrażanie dziecka do zachowania zasad bezpieczeństwa, rozwijanie uczucia empatii, wzajemnego zainteresowania oraz szacunku, wdrażanie dziecka do rozumienia potrzeby korzystania z opieki medycznej podczas choroby, poznanie zasad ruchu drogowego, kształtowanie umiejętności współdziałania oraz pewności siebie w kontaktach z innymi ludźmi.

Strefa poznawcza:

  • Rozwijanie strefy poznawczej poprzez zabawy zmysłowe, stymulowanie zmysłu dotyku, smaku, węchu, wzroku, słuchu, poznanie czynności i wspólne ich wykonywanie, rozwijanie potrzeby kontaktu z drugą osobą, rozwijanie percepcji wzrokowej i koordynacji wzrokowo-ruchowej, rozwijanie zainteresowania materiałem zgromadzonym przed dzieckiem, kształtowanie umiejętności dostrzegania przedmiotów w najbliższym otoczeniu, dostrzeganie różnic zachodzących w otoczeniu, wprowadzanie do rozumienia nazw przedmiotów i nazw czynności, wykonywanie prostych poleceń, rozwijanie umiejętności odbierania i identyfikowania bodźców słuchowych, wdrażanie do stosowania pojęć przestrzennych, kształtowanie umiejętności prostego wnioskowania, nabywanie umiejętności porównywania przedmiotów różniących się jednym bądź więcej elementów i inne;

Strefa ruchowa:

  • Kształtowanie ogólnej motoryki i koordynacji ruchów, kształtowanie kontroli nad własnymi ruchami, kształtowanie chwytu palcami – pincetowego, kształtowanie i doskonalenie umiejętności manipulowania przedmiotami ,kształtowanie ruchów dużych (poziomych i pionowych), rozwijanie sprawności rąk poprzez zabawy ruchowe, kształtowanie prawidłowej postawy ciała, wyrabianie płynności ruchów, usprawnianie koordynacji ruchowej i inne.

Z uwagi na różny wiek dzieci, różną specyfikę zaburzeń oraz różny poziom funkcjonowania intelektualnego w pracy terapeutycznej wykorzystywane są różne metody pracy – w zależności od zdiagnozowanych potrzeb pacjenta.
Podczas terapii psychologicznej wykorzystywane jest wiele elementów terapii behawioralnej między innymi takich jak:

  • Wygaszanie - eliminowanie zachowań niepożądanych poprzez zaprzestanie ich wzmacniania;
  • Wzmocnienie pozytywne – polega na wywoływaniu zachowań pożądanych przy dodaniu bodźca pozytywnego dla dziecka;
  • Wzmocnienie negatywne – polega na wywołaniu zachowań pożądanych przy zabraniu bodźca negatywnego dla dziecka;
  • Kara pozytywna – polega na eliminowaniu zachowań niepożądanych przy dodaniu bodźca pozytywnego dla dziecka;
  • Kara negatywna – polega na eliminowaniu zachowań niepożądanych przy dodaniu bodźca negatywnego dla dziecka;
  • Odwrażliwianie (desensytyzacja) - stosowane jest przede wszystkim w leczeniu różnego rodzaju lęków i fobii. Terapia ta zaczyna się od zidentyfikowania bodźców, które wzbudzają lęk w dziecku, i ułożeniu ich w hierarchię od najsłabszych do najsilniejszych. Następnie pacjent uczy się osiągania coraz głębszego odprężenia mięśni. Gdy jest już w pełni odprężony, ma sobie wyobrazić najsłabszy bodziec lękowy z listy. Jeśli wystąpią reakcje lękowe, pacjent przerywa wyobrażanie sobie i znów koncentruje się na odprężeniu. Kiedy dziecko jest w stanie wyobrazić sobie najsłabszy bodziec bez lęku, przechodzi się do następnego i tak kolejno aż do bodźca najbardziej lękotwórczego;
  • Modelowanie – (uczenie się poprzez obserwację) polega na uczeniu się poprzez naśladowanie innych osób;
  • Ekonomia żetonowa – po dokonaniu wstępnej „umowy” z dzieckiem, zadaniem pacjenta jest wykonanie określonej ilości zadań, po których następuje wybrana przez niego wcześniej nagroda.

Ponadto w pracy z dziećmi często korzysta się z takich pomocy, jak: karty pracy ćwiczeń terapeutycznych, materiał obrazkowy, historyjki obrazkowe, kredki, kartki, liczmany, puzzle, gry edukacyjne, teksty bajek terapeutycznych, teksty ćwiczeń relaksacyjnych, muzyka, książki edukacyjne, zabawy paluszkowe, urządzenia multimedialne.

W pracy z dzieckiem, które posiada różnego rodzaju deficyty bardzo ważna jest systematyka oraz współpraca z rodzicami. Wszelkie oddziaływania terapeutyczne przyniosą zamierzony efekt, gdy dziecko objęte jest kompleksową opieką specjalistów takich jak: logopeda, rehabilitant, pedagog, terapeuta SI, psycholog.
Należy pamiętać o tym, że każde dziecko ma swoje mocne strony i to one zawsze powinny być tym, co należy podkreślać i pielęgnować.
Dzieci nabywają umiejętności w różnym tempie i nigdy nie powinno się porównywać ich do siebie. Zadaniem terapeutów (w tym psychologa), jest wspieranie rozwoju małych pacjentów, ale też dawanie oparcia ich rodzinom.